<<
>>

§ 5. Канстыгуцый CCCP 1936 г. і Кансгыгуцый Беларускай CCP 1937 г.

Развіццё прамысловасці і тэхнікі выклікала неабход- насць агульнага павышэння адукацыі і культуры, што ў сваю чаргу павышала самасвядомасць народа. Але гэта не адпавядала інтарэсам камуністычных правадыроў, якія ў канцы 20-х — на пачатку 30-х гадоў разгортваюць барацьбу з дэмакратычнымі плынямі і памкненнямі.

Пачынаюцца «чысткі», арышты, фальсіфікацыя крымінальных спраў, асабліва супраць «нацыянальных дэмакратаў», «кулакоў», «ворагаў» народа. Хуткімі тэмпамі ітттла бюракратызацыя дзяржаўнага апарату. Ha кіруючыя пасады прызначаліся беспрынцыповыя і малаадукаваныя чыноўнікі, якія бяз- думна выконвалі любыя, самыя бесчалавечныя загады партыйных начальнікаў. Усё гэта прыкрывалася лозун- гамі «дыктатуры пралетарыяту», дэмакратычнага цэн- тралізму і пабудовы сацыялізму. Каб надаць тэрарыстыч- ным рэпрэсіям супраць народа нейкую бачнасць дэма- кратыі, ЦК ВКП(б) прапанаваў ѴП Усесаюзнаму з\'езду Саветаў, які сабраўся на пачатку 1935 r., унесці змены ў Канстытуцыю. Ha гэтым жа з\'ездзе была ўтворана канстытуцыйная камісія, якая падрыхтавала праект новай Канстытуцыі СССР. У сярэдзіне 1936 г. Пленум ЦК ВКП(б) і Прэзідыум Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта CCCP адобрьші гэты праект. У канцы лістапада 1936 г. адбыўся VIII Надзвычайны з\'езд Саветаў CCCP, на якш з дакладам аб праекце Канстытуцыі выступіў Генеральны сакратар ЦК ВКП(б) I. Сталін. Усе 146 артыкулаў Канстытуцыі былі без усяляьах спрэчак аднагалосна адобраны. Дзень прыняцця Канстытуцыі — 5 снежня — VIII з\'езд Саветаў абвясціў усенародным святам.

У лістападзе 1936 г. быў скліканы XII Надзвычайны з\'езд Саветаў БССР, які з 20 па 23 лістапада абмяркоўваў праект Канстытуцыі CCCP, і была вылучана камісія па падрыхтоўцы праекта Канстытуцыі БССР. Затым быў зроблены перапынак у рабоце XII Надзвычайнага з\'езда БССР. Ён аднавіў сваю работу 15 лютага 1937 r., а 19 лю- тага ўхваліў Канстытуцыю БССР.

Яна была падрыхтавана ў адпаведнасці з Канстытуцыяй CCCP і паўтарала ўсе асноўныя палажэнні саюзнай Канстытуцыі. У ёй пацвяр- джалася ўсеўладдзе камуністычных партыйных кіруючвіх органаў, яьая дзейнічалі ў выніку «заваёвы дыктатуры пралетарыяту». Абвяшчалася, што ўся ўлада ў БССР належыць працоўным горада і вёскі ў асобе Саветаў дэпутатаў працоўных. Але далей гаварылася, што ўсе важнейшыя пытанні дзяржаўнага жыцця адносяцца да кампетэнцыі вышэйшых органаў Саюза CCP.

3 прыняццем Канстытуцыі CCCP 1936 г. яшчэ больш былі абмежаваны правы саюзных рэспублік і праведзена болыд жорсткая цэнтралізацыя ўсяго дзяржаўнага апарату. Нават выданне законаў аб судовым ладзе і судаводстве, а таксама прыняцце крымінальнага і цывільнага кодэксаў было аднесена да кампетэнцыі CCCP.

Канстытуцыяй БССР 1937 г. рэгламентаваўся адмі- ністрацыйна-тэрытарыяльны падзел рэспублікі на акругі: Лепельскую ў складзе чатырох раёнаў; Мазырскую — дзевяці раёнаў; Полацкую — пяці раёнаў; Слуцкую — шасці раёнаў. Астатнія 66 раёнаў і гарады Мінск, Віцебск, Гомель і Магілёў быпі падпарадкаваны непасрэдна Савету Народных Камісараў.

Канстытуцыя Беларускай CCP 1937 г. складалася з 11 раздзелаў: 1) грамадскІ лад; 2) дзяржаўны лад; 3) вышэй- шьш органы дзяржаўнай улады БССР; 4) органы дзяр- жаўнага кіравання БССР; 5) мясцовыя органы дзяр- жаўнай улады; 6) бюджэт БССР; 7) суд і пракуратура; 8) асноўныя правы і абавязкІ грамадзян; 9) выбарчая сістэма; 10) герб, сцяг, сталіца; 11) парадак змянення Канстытуцыі. Усяго ў Канстытуцыі бьшо 122 артыкулы.

Па сваёй структуры і тэарэтычна-тэхнічнай распра- цоўцы Канстытуцыя БССР бьша больш дасканалай, чым папярэдняя. У ёй быпа зроблена спроба адыходу ад прынцыпу «ўся ўлада Саветам» і намечаны пераход да падзелу ўлады на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Заканадаўчая ўлада належала Вярхоўнаму Савету Беларускай CCP, а ў перыяд паміж яго сесіямі Прэзі- дыуму Вярхоўнага Савета БССР, якія ўтвараліся замест Усебеларускага з\'езда Саветаў, яго Цэнтральнага Выка- наўчага Камітэта і Прэзідыума ЦВК БССР, якія існавалі раней.

Выканаўчая ўлада канцэнтравалася ў Савеце Ha- родных Камісараў БССР, які з\'яўляўся вышэйшым выканаўчым і распарадчым органам — урадам БССР. Ён складаўся са старшыні ўрада, яго намеснікаў, старшыні Дзяржаўнай планавай камісіі, 14 народных камісараў, 10 з якіх адносіліся да саюзна-рэспубліканскІх народных камісарьштаў і чатыры — да рэспубліканскІх, а таксама

членамі ўрада лічыліся: упаўнаважаны Камітэта на- рыхтовак CCCP, начальнік упраўлення па справах мастацтваў, упаўнаважаныя агульнасаюзных народных камісарыятаў.

Новымі ў Канстытуцыі былі раздзелы аб бюджэце рэспублікі і аб судзе і пракуратуры. Прадугледжвалася, што дзяржаўны бюджэт павінен складацца Саветам Народных Камісараў і зацвярджацца Вярхоўным Саветам БССР. Але на самай справе бюджэт рэспублікі па асноўных паказчыках рыхтаваўся ў Маскве ў Народным Камісарыяце фінансаў CCCP, а ў рэспубліцы маглі самастойна выкарыстоўваць толькі нязначную частку даходаў.

Мясцовыя органы дзяржаўнай улады ў значнай ступені былі перабудаваны. Ліквідаваліся акруговьш і раённыя з\'езды Саветаў і ўтвараліся Саветы ў акругах, раёнах, гарадах, сёлах, мястэчках, вёсках, пасёлках. Замест Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейсьах дэпутатаў яны пачалі называцца Саветамі дэпутатаў працоўных. У 1938 г. у сістэму мясцовых органаў былі ўнесены змены: ліквідаванві акругі і ўтвораны пяць абласцей — Віцебская, Гомельская, Мінская, Магілёў- ская і Палеская з абласным цэнтрам у Мазыры, затым былі выбраны абласныя Саветы.

Карэнныя змены былі ўнесены ў выбарчую сістэму. Абвяшчалася, што выбары дэпутатаў ва ўсе Саветы дэпутатаў працоўных — Вярхоўны Савет БССР, акруго- выя, раённыя, гарадскія, местачковыя, сельсьая і пасялковыя Саветы дэпутатаў працоўных праводзяцца выбаршчыкамі на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. Але права вылучаць кандыдатаў у дэпутаты фактычна замацоў- валася толькі за камуністычнымі партыйнымі аргані- зацыямі. Хаця ў Канстытуцыі было замацавана такое права і за прафсаюзамі, кааператывамі, арганізацыямі моладзі і культурнымі таварыствамі, але гэтыя арганіза- цыі вьшучалі сваіх кандвідатаў толвкі па даручэнню камуністьганых камітэтаў.

Удзельнічаць у такіх выбарах быпі абавязаны ўсе паўналетнія грамадзяне, бо адсут- насць выбаршчыка магла разглядацца як сабатаж выбараў, што ў перыяд сталінскага тэрору пагражала вельмі цяжкімі рэпрэсіямі. Таму ў той час у выбарах, як правіла, удзельнічала 99,9% усіх выбаршчыкаў, і ўсе яны галасавалі толькі за аднаго кандыдата, бо іншых не быпо. Па кожнай выбарчай акрузе выпучаўся толькі адзін кандьщат. Таму гэтьш новаўвядзенні па сутнасці нічога не мянялі і праводзіліся з мэтаю прапаганды, што нібыта пашырыпіся дэмакратычныя правы народа ў перыяд пабудовы асноў сацыялізму.

У Канстытуцыі абвяшчаліся свабода слова, свабода друку, свабода сходаў і мітынгаў, свабода вулічных шэсцяў і дэманстрацый, але толькі на паперы, бо ў той жа час разгарнуліся масавыя рэпрэсіі, калі людзей знішчалі без усялякай віны з іх боку.

<< | >>
Источник: В. А. Круталевіч, I. А. Юхо. ГІСТОРЫЯ ДЗЯРЖАВЫ I ПРАВА БЕЛАРУСІ (1917-1945 гг.). MIHCK «БЕЛАРУСКАЯ НАВУКА». 2000

Еще по теме § 5. Канстыгуцый CCCP 1936 г. і Кансгыгуцый Беларускай CCP 1937 г.:

- Авторское право - Аграрное право - Адвокатура - Административное право - Административный процесс - Антимонопольно-конкурентное право - Арбитражный (хозяйственный) процесс - Аудит - Банковская система - Банковское право - Бизнес - Бухгалтерский учет - Вещное право - Государственное право и управление - Гражданское право и процесс - Денежное обращение, финансы и кредит - Деньги - Дипломатическое и консульское право - Договорное право - Жилищное право - Земельное право - Избирательное право - Инвестиционное право - Информационное право - Исполнительное производство - История - История государства и права - История политических и правовых учений - Конкурсное право - Конституционное право - Корпоративное право - Криминалистика - Криминология - Маркетинг - Медицинское право - Международное право - Менеджмент - Муниципальное право - Налоговое право - Наследственное право - Нотариат - Обязательственное право - Оперативно-розыскная деятельность - Права человека - Право зарубежных стран - Право социального обеспечения - Правоведение - Правоохранительная деятельность - Предпринимательское право - Семейное право - Страховое право - Судопроизводство - Таможенное право - Теория государства и права - Трудовое право - Уголовно-исполнительное право - Уголовное право - Уголовный процесс - Философия - Финансовое право - Хозяйственное право - Хозяйственный процесс - Экологическое право - Экономика - Ювенальное право - Юридическая деятельность - Юридическая техника - Юридические лица -