<<
>>

§ 7. Права

Згодна з законам Вярхоўнага Савета CCCP ад 1 лютага 1944 r., за саюзнымі рэспублікамі было замацавана права ўступаць у непасрэдныя зносіны з замежнымі дзяржавамі, заключаць з імі пагадненні і абменьвацца дыплама- тычнымі прадстаўнікамі.

Згодна з гэтым законам, 24 сакавіка 1944 г. шостая сесія Вярхоўнага Савета Беларускай CCP прыняла закон аб утварэнні Народнага Камісарыята замежных спраў рэспублікі. 3 гэтага часу пачынаецца аднаўленне міжнароднай дзей- насці рэспублікі.

Пад час другой сусветнай вайны права Беларускай CCP не мела самастойнага значэння, бо, згодна з Кан- стытуцыяй CCCP, выданне Крымінальнага і Грама- дзянскага кодэксаў быпо аднесенада кампетэнцыі CCCP, a па астатніх галінах права таксама дзейнічалі ў асноўным нормы агульнасаюзнага права, працягваўся працэс бюракратычнай цэнтралізацыі. Асабліва яскрава гэты працэс праявіўся ў працоўным заканадаўстве. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP ад 26 чэрвеня 1940 г. бвіў устаноўлены жорсткІ рэжым працы. Рабочым і служачым дзяржаўных устаноў, заводаў і фабрык забаранялася звальняцца з працы па жаданню работніка. Усталёўвалася крымінальная адказнасць за самавольнае пакІданне працы, за прагул без уважлівых прычын.

Спазненне на працу больш чым на 20 хвілін разглядалася як прагул і каралася як крымінальнае злачынства. Пастановай CHK БССР ад 19 верасня 1940 г. дзеянне гэтага ўказа распаўсюджвалася і на рабочых і служачых Белкаапсаюза. У канцы 1939 і 1940 r., згодна з Дэклара- цыямі Народнага сходу Заходняй Беларусі аб нацыя- налізацыі зямлі, банкаў і буйной прамысловасці ў заходніх абласцях, Савет Народных Камісараў БССР выдаў шэраг пастаноў аб нацыяналізацыі прад- прыемстваў розных галін прамысловасці, гандлёвых устаноў і жыпых дамоў, калі яны перавышалі памер 113 м2.

Пасля нападу немцаў на Савецкі Саюз і ўвядзення ваеннага становішча быпі ўнесены дапаўненні ў пра- цоўнае заканадаўства.

26 чэрвеня 1941 г. быў выдадзены Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP «О режиме рабочего времени рабочих и служащих в военное время», якім дазвалялася адміністрацыі прадпрыемстваў устанаўліваць абавязковыя звыштэрміновыя гадзіны працы працягласцю ад адной да трох гадзін на дзень. Затым 26 снежня 1941 г. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP уводзіліся яшчэ больш жорсткія меры крымінальнай адказнасці працоўных за самавольнае пакіданне працы або прагул. Гэтыя ўказы дзейнічалі на Беларусі некаторы час і пасля закан- чэння вайны.

У мэтах забеспячэння правоў воінаў Чырвонай Арміі на жыллё па іх былым месцы жыхарства Пастановай CHK CCCP ад 5 жніўня 1941 г. на час вайны за ўсімі асобамі, якія служылі ў арміі, захоўвалася іх жылая плошча. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP ад 14 сакавіка 1945 г. «О наследниках по закону и по заве- шанйю» было пашырана кола спадчыннікаў па закону. Да іх спісу далучаліся бацькі, а пры іх адсутнасці — браты і сёстры памёршага.

Значныя змены былі ўнесены ў сямейнае закана- даўства Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP ад 8 ліпеня 1944 г. «Об увеличении государственной помощи беременным женщинам, многодетным и одиноким матерям, усилении охраны материнства и детства, об установлении почетного звания «Мать-героиня» и учреждении ордена «Материнская слава» и медали «Медаль материнства». Гэтым указам, з аднаго боку, падтрымпі- валіся мнагадзетныя сем\'і і маці-адзіночкі, з другога — жанчына, якая нарадзіла пазашлюбнае дзіця, пазбаў- лялася права на падачу ў суд іска аб аліментах з бацькі дзіцяці, на два тыдні быў павялічаны адпачынак па цяжарнасці і родах працуючым жанчынам. Быпі прадугледжаны і іншыя льготы жанчынам і іх дзецям. 3 мэтаю паменшыць колькасць разводаў ускладняўся шлюбна-разводны працэс. Шлюб мог быць скасаваны толькі судом і пры выкацанні цэлага шэрагу ўмоў. Спачатку трэба было звярнуцца ў народны суд, потым апублікаваць у мясцовай газеце (у Мінску ў «Звяздзе») аб\'яву аб скасаванні шлюбу. Народны суд сам не меў права скасаваць шлюб, ён павінен быў прымірыць мужа і жонку, а калі паміж імі прымірэння не адбылося, яны мелі права, пасля таго як заплацяць значную пошліну, звярнуцца з іскам у абласны суд, куды павінны быпі з\'явіцца муж і жонка.

Крымінальнае заканадаўства пад час вайны быпо дапоўнена шэрагам указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP. 6 ліпеня 1941 г. выйшаў Указ «Об ответственности за распространение в военное время ложных слухов, вызывающих тревогу среди населения», згодна з якІм вінаватыя караліся зняволеннем ад двух да пяці гадоў, калі гэтае злачынства не падпадала пад больш суровае пакаранне. Але апрача судоў і вайсковых трыбуналаў людзей расстрэльвалі і без суда, бо кожны вайсковы або партызанскі начальнік мог аддаць загад аб расстрэле чалавека. 3 гэтай мэтай дзейнічалі так званыя «заградатрады» НКУС, якія павінны былі pac- стрэльваць салдат і камандзіраў, што адступалі пад націскам ворага.

Крымінальнае заканадаўства ваеннага часу было скасавана на тэрыторыі CCCP, за выключэннем заходніх абласцей Беларусі і некаторых іншых, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета CCCP ад 21 верасня 1945 r., у заходніх абласцях Беларусі яно працягвалася да 4 ліпеня 1946 г.

<< | >>
Источник: В. А. Круталевіч, I. А. Юхо. ГІСТОРЫЯ ДЗЯРЖАВЫ I ПРАВА БЕЛАРУСІ (1917-1945 гг.). MIHCK «БЕЛАРУСКАЯ НАВУКА». 2000

Еще по теме § 7. Права:

- Авторское право - Аграрное право - Адвокатура - Административное право - Административный процесс - Антимонопольно-конкурентное право - Арбитражный (хозяйственный) процесс - Аудит - Банковская система - Банковское право - Бизнес - Бухгалтерский учет - Вещное право - Государственное право и управление - Гражданское право и процесс - Денежное обращение, финансы и кредит - Деньги - Дипломатическое и консульское право - Договорное право - Жилищное право - Земельное право - Избирательное право - Инвестиционное право - Информационное право - Исполнительное производство - История - История государства и права - История политических и правовых учений - Конкурсное право - Конституционное право - Корпоративное право - Криминалистика - Криминология - Маркетинг - Медицинское право - Международное право - Менеджмент - Муниципальное право - Налоговое право - Наследственное право - Нотариат - Обязательственное право - Оперативно-розыскная деятельность - Права человека - Право зарубежных стран - Право социального обеспечения - Правоведение - Правоохранительная деятельность - Предпринимательское право - Семейное право - Страховое право - Судопроизводство - Таможенное право - Теория государства и права - Трудовое право - Уголовно-исполнительное право - Уголовное право - Уголовный процесс - Философия - Финансовое право - Хозяйственное право - Хозяйственный процесс - Экологическое право - Экономика - Ювенальное право - Юридическая деятельность - Юридическая техника - Юридические лица -